Koers houden, ook in zwaar weer.

Je merkt het voordat je het kunt uitleggen

Je hebt een traject dat loopt. Er is een doel, er zit richting in. Je stapt de sessie in met een idee van waar je vandaag op uitkomt. Tot je cliënt gaat zitten en je meteen voelt dat je plan niet meer past. De toon is anders, zinnen komen in stukjes : het leven heeft intussen ingegrepen. Alles staat op scherp. Wat doe je dan?

Dit zijn de signalen dat je eerst moet schakelen

Vaak herken je het aan één of meer van deze signalen:

• de cliënt springt van onderwerp naar onderwerp en komt nergens echt aan
• keuzes voelen onmogelijk, ook als iemand rationeel wel ziet wat handig zou zijn
• slapen, eten, concentratie of emotieregulatie zijn zichtbaar onder druk komen te staan
• schaamte (“ik stel me aan”) of paniek (“ik red dit niet”) bepaalt de toon van het gesprek

Als dit in de kamer hangt, helpt het meestal niet om met nóg betere vragen terug te gaan naar de oorspronkelijke inhoud van het traject. Dan is het logisch om eerst iets anders te doen.

Holistisch kijken is hier geen extra laag, maar de realiteit

Een ingrijpende gebeurtenis raakt zelden maar één punt. Ze werkt door in energie, slaap, relaties, het lichaam, het gevoel van veiligheid en de manier waarop iemand keuzes kan maken. Wanneer je dan blijft coachen op het oorspronkelijke thema, coach je eigenlijk op een eiland, terwijl je cliënt intussen op een andere kaart terecht is gekomen.

Het tussentraject dat je cliënt niet vraagt, maar wél nodig heeft

Op dat moment ontstaat vaak een tussentraject. Niet als pauze, niet als omweg, maar als fase waarin je teruggaat naar de basis zodat je cliënt weer iets kan dragen. Juist daar zit voor veel coaches de spanning, omdat het kan voelen alsof je het oorspronkelijke traject loslaat. In de praktijk blijkt vaak het tegenovergestelde waar: je bewaart de lijn juist door tijdelijk de volgorde te veranderen.

Concreet betekent dit dat je de lat voor even verlaagt. Je werkt met microdoelen die het systeem ontlasten en vandaag haalbaar zijn: slaap, dagstructuur, steun organiseren en heldere grenzen. Soms is het nog eenvoudiger en begint het bij samen ordenen: wat is nu acuut, wat kan wachten en wie kan helpen? Pas wanneer er weer wat draagkracht ontstaat, komt er ruimte voor verdieping.

Weerbaarheid is geen label, maar een optelsom

Veerkracht is geen eigenschap die je wel of niet bezit. Ze bestaat uit bouwstenen die elkaar beïnvloeden. In zwaar weer zakt zelden alles tegelijk weg. Iemand kan op werk nog redelijk functioneren, maar nauwelijks slapen. Iemand kan helder praten, maar volledig blokkeren zodra er gekozen moet worden. Precies daarom werkt een korte inventaris vaak zo goed: ze maakt zichtbaar waar nog stevigheid zit en waar eerst iets opgevangen moet worden.

De inventaris die het gesprek weer hanteerbaar maakt

Je hoeft het niet groot te maken om het wezenlijk te maken. Met drie vragen ontstaat vaak al genoeg ordening om weer richting te voelen. Als coach help je dan om het grote hanteerbaar te maken, zonder de ernst ervan te verkleinen.

• Wat gaat er, ondanks alles, nog wel?
• Wat is op dit moment onder de maat geraakt?
• Wat is één stap die vandaag druk wegneemt in plaats van iets toevoegt?

Daarna kies je bewust één focus. Niet alles tegelijk, maar één bouwsteen die ruimte maakt. Zonder haast, wel met richting.

Een tussentraject slaagt als er iets lichter wordt

In deze fase is een interventie niet geslaagd omdat het hele probleem is opgelost. Ze is geslaagd wanneer er ruimte ontstaat. Dat kan iets meer slaap zijn, iets meer overzicht, één steunpunt of één grens die energie bewaart. Het lijkt soms klein, maar juist die eerste beweging terug naar draagkracht maakt later weer verdieping mogelijk.

Wanneer je terug kunt naar verdieping

Je merkt het meestal niet aan grote uitspraken, maar aan subtiele verschuivingen. De cliënt kan weer ordenen, denkt minder vanuit paniek en kan opnieuw iets kiezen zonder meteen dicht te klappen. Dan komt het oorspronkelijke thema soms vanzelf terug. Soms verschijnt er juist een nieuwe kernvraag onder wat eerst centraal stond. Beide zijn logisch, omdat het leven het oorspronkelijke onderwerp intussen heeft herschikt.

Als je dit soort situaties wel eens tegenkomt,  wil je graag een gids bij de hand hebben

Dit zijn precies de sessies waarin je als coach niet per se een nieuwe aanpak nodig hebt, maar wel iets dat helpt om snel te kiezen: welke bouwsteen eerst, welke volgorde past en welke oefening op dit moment niet te groot is. In het boek Koers houden, ook in zwaar weer vind je uitleg, keuzeschema’s en korte oefeningen die je los kunt inzetten in zo’n tussentraject, zodat je op het moment zelf minder hoeft te improviseren en toch koers houdt.